Yazdır

KLİNİK ?ALIŞMA
RESEARCH ARTICLE

Doi: 10.5578/tt.67106
Tuberk Toraks 2018;66(3):224-233

Geliş Tarihi/Received: 22.09.2017 • Kabul Ediliş Tarihi/Accepted: 28.07.2018

Manisa ili ilk?ğretim ?ğrencilerinde sigara i?me prevalansı

?ayan ALKA?1, Pınar ?ELİK2, Beyhan Cengiz ?ZYURT5, Ayşın ŞAKAR COŞKUN2, Aylin ?zgen ALPAYDIN3, Tuğba G?KTALAY2, Murat DEMET4, Ayşe Arzu YORGANCIOĞLU2

1 Batman B?lge Devlet Hastanesi, G?ğ?s Hastalıkları Kliniği, Batman, T?rkiye

1 Clinic of Chest Diseases, Batman District State Hospital, Batman, Turkey

2 Manisa Celal Bayar ?niversitesi Tıp Fak?ltesi, G?ğ?s Hastalıkları Anabilim Dalı, Manisa, T?rkiye

2 Department of Chest Diseases, Faculty of Medicine, Manisa Celal Bayar University, Manisa, Turkey

3 Dokuz Eyl?l ?niversitesi Tıp Fak?ltesi, G?ğ?s Hastalıkları Anabilim Dalı, İzmir, T?rkiye

3 Department of Chest Diseases, Faculty of Medicine, Dokuz Eylul University, Izmir, Turkey

4 Manisa Celal Bayar ?niversitesi Tıp Fak?ltesi, Psikiyatri Anabilim Dalı, Manisa, T?rkiye

4 Department of Psychiatry, Faculty of Medicine, Manisa Celal Bayar University, Manisa, Turkey

5 Manisa Celal Bayar ?niversitesi Tıp Fak?ltesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Manisa, T?rkiye

5 Department of Public Health, Faculty of Medicine, Manisa Celal Bayar University, Manisa, Turkey

?ZET

Manisa ili ilk?ğretim ?ğrencilerinde sigara i?me prevalansı

Giriş: Bu ?alışmada ilimizdeki ilk?ğretim ?ğrencilerinde sigara i?me prevalansının, i?imi etkileyen fakt?rlerin belirlenmesi ve Temmuz 2009'da y?r?rl?ğe giren sigara yasağına karşı ?ğrencilerin tutumlarının değerlendirilmesi ama?lanmıştır.

Materyal ve Metod: Tanımlayıcı nitelikteki araştırmanın evrenini ilimiz merkez ilk?ğretim okulları 6-7-8. sınıflarında bulunan 8236'sı kent ve 4937'si gecekondu olmak ?zere 13.173 ?ğrenci oluşturdu. ?rneklem sayısı, ilimizde daha ?nce bulunan sigarayı ilk kez deneme prevalansı %17.5 baz alınarak 831 kişi, rastgele se?im y?ntemi kullanılarak 6 kent ve 3 gecekondu olmak ?zere 9 okul olarak belirlendi. Sigara i?me, etkileyen fakt?rler, sigara i?menin etkileri ve ailelerinin sigara i?me durumları gibi soruları i?eren anket formu hazırlandı. Belirlenen 9 okuldan toplam 615 ?ğrenciye anket uygulandı. Araştırmanın verileri SPSS 14.0 bilgisayar istatistik paket programı kullanılarak değerlendirildi. İstatistiksel analizlerde tanımlayıcı istatistikler (y?zde dağılımı, ortalama, standart sapma), ki-kare ve bağımsız gruplarda t-testi kullanıldı.

Bulgular: ?ğrencilerin %47'si kızdı. Sigara deneme prevalansı %23.5 (kent okullarında %16, gecekondu okullarında %35), sigara i?me prevalansı ise %7.1 (kent okullarında %1.7, gecekondu okullarında %15.7) olarak saptandı. Sigara deneme yaşı 10.04 ? 2.3't?. ?ğrencilerin %86.6'sının sigara yasağını desteklediği, %43.3'?n?n sigara paketleri ?zerindeki uyarı yazılarının etkili olduğunu d?ş?nd?ğ? ve %35.2'sinin sigara dumanına maruz kaldıkları saptandı.

Erkek cinsiyet, yaş, sosyoekonomik durum, ailenin eğitim durumu, aile bireyi ve en yakın arkadaşın sigara i?mesinin ?ğrencinin sigara i?mesinde ?nemli risk fakt?rleri olduğu g?r?ld?.

Sonu?: Sigara i?meye başlama yaşının erken olması sigarayla m?cadele ?alışmalarının ilk?ğretim okullarına ve ?zellikle sigara i?me prevalansının y?ksek olduğu gecekondu b?lgelerine yoğunlaştırılmalıdır.

Anahtar kelimeler: Sigara; ilk?ğretim; prevalans

SUMMARY

Smoking prevalence of elementary school students in Manisa

Introduction: In this study it is aimed to evaluate the prevalence of smoking, factors affecting smoking status, and the attitudes of the elementary school students towards the smoking prohibition law which was approved in July 2009, in city.

Materials and Methods: The universe of this descriptive study was 6th-7th-8th class, 8236 urban and 4937 semi-urban, total 13.173 elementary schools students in city center. Study population was determined on the basis of a previous study in which the smoking trial prevalence was found 17.5%, 831 students in 6 urban 3 semi-urban, total 9 schools were chosen randomly. A questionnaire was prepared investigating smoking status, the effects of smoking and family history. Among the 9 chosen schools, the questionnaire was applied to 615 students. SPSS 14.0 statistical package was used.

Results: Forty-seven percentages of the students were female. Prevalence of smoking trial was found 23.5% (16% in urban, 35% in semi-urban schools) while the prevalence of smoking was 7.1% (1.7% in urban, 15.7% in semi-urban schools). Mean age of first smoking trial was 10.04 ? 2.3. The smoking prohibition law was supported by 86.6% of the students, the warnings on the cigarette package was thought to be effective by 43.3% students and 35.2%? of the students were exposed to passive smoke. Male gender, social status, education level of the family, smoker family member or close friends were found to be important risk factors for smoking prevalence of the students.

Conclusion: The early onset of smoking should guide the smoking struggle be concentrated in elementary school especially in semi-urban areas where the smoking prevalence is high.

Key words: Smoking; elementary school; prevalence

Geliş Tarihi/Received: 22.09.2017 - Kabul Ediliş Tarihi/Accepted: 28.07.2018

GİRİŞ

Gelişmiş ve gelişmekte olan ?lkelerde gen?ler arasında t?t?n epidemisi ?nemli bir halk sağlığı sorunu olarak tanımlanmaktadır (1). Sigara ?reticilerinin hedef kitlesinin ?zellikle gen?ler olduğu bilinmektedir. Sigara ?reticileri i?in, gen? n?fusun fazla olduğu, gelişmekte olan veya gelişmemiş ?lkeler uygun pazarlardır. Erken yaşta sigara i?meye başlayan kişilerde ileri yaşlarda i?tikleri sigara sayısında artış olduğu da bilinmektedir (2,3).

Sigara i?me ?zellikle nedenleri a?ısından ?nemli bir psikososyal sorundur. Okul yaşlarındaki ?ocuklarda sigara kullanımını, sosyal ?ğrenme doğrudan etkilemektedir. Arkadaş baskısı, anne baba ya da kardeşlerin sigara i?imi, ?ğrencilerin ?ğretmen, sanat?ı, sporcu gibi sevdikleri ve ?nemsedikleri kişilerin sigara i?meleri, ?ğrencilerin sigaraya başlamasında ?zendirici rol oynamaktadır (4,5).

Bu ?alışmada, il merkezinde ilk?ğretim ?ğrencilerinde sigara i?me prevalansının ve sigara i?imini etkileyecek fakt?rlerin belirlenmesi ve de Temmuz 2009'da y?r?rl?ğe giren t?t?n mam?llerinin zararlarının ?nlenmesine dair yasaya karşı ?ğrencilerin tutumlarının değerlendirilmesi ama?landı.

MATERYAL ve METOT

Araştırmanın Tipi

?alışma, il merkezi ilk?ğretim ?ğrencilerinde sigara i?me prevalansı ve sigara i?imini etkileyen fakt?rlerin saptanması amacıyla altıncı, yedinci ve sekizinci sınıf ?ğrencilerinde y?r?t?lm?ş olan kesitsel tipte bir ?alışmadır.

Araştırmanın Evreni

Araştırmanın evrenini, kent merkezinde bulunan ilk?ğretim okullarının altıncı, yedinci ve sekizinci sınıf ?ğrencilerinden oluşan 8236'sı kent ve 4937'si gecekondu olmak ?zere toplam 13.173 ?ğrenci oluşturmaktadır. ?alışmanın bu sınıflar d?zeyinde yapılmasının nedeni, bu yaş grubunun sigaraya başlama a?ısından risk grubunu oluşturması ve sigarayla m?cadelede asıl m?dahele edilmesi gereken grup olmasıdır.

Araştırmanın ?rneklemi

Araştırmanın yapılacağı evren yerleşim yerini belirlemek i?in tabakalı rastgele ?rnek se?im y?ntemi kullanılmıştır. Epi İnfo 2000 programıyla daha ?nce ilimizde yapılan bir ?alışmada sigarayı ilk kez deneme prevalansı olan %17.5 baz alınarak (%2 hata payı ile ?rnekleme girecek ?ğrenci sayısı) 831 olarak belirlenmiştir.

Kent merkezinde altıncı, yedinci ve sekizinci sınıfların toplam şube sayısı g?z ?n?nde bulundurularak her şubede ortalama 30 ?ğrenci olduğu belirlenmiştir. Toplam ?ğrenci sayısının şube sayısına b?l?nmesi sonucunda (831/30= 2.7) ?alışmaya 27 şubenin alınmasına karar verilmiştir. Kız, erkek oranları eşit olduğundan cinsiyete g?re tabakalandırma yapılmamıştır. Araştırmaya alınacak okullar tabakalı rastgele ?rneklem y?ntemi kullanılarak belirlenmiştir. Kent merkezindeki okullar kent ve gecekondu olarak iki tabakaya ayrılmıştır. ?alışmaya alınması planlanan 27 şubeden 18 adet şube kentsel ilk?ğretim okullarından, dokuz adet şube de gecekondu ilk?ğretim okullarından alınmıştır. Kentsel b?lgelerdeki 6. sınıflardan 6 şube, 7. sınıflardan 6 şube, 8. Sınıflardan 6 şube, gecekondu b?lgelerindeki 6. sınıflardan 3 şube, 7. sınıflardan 3 şube ve 8. sınıflardan 3 şube olmak ?zere toplam 27 şube ?alışmaya alınmıştır.

Hangi okullarda ?alışmanın yapılacağına her tabakada yer alan okullardan rastgele sayılar tablosundan yararlanarak karar verilmiştir. Daha sonra ?rneğe ?ıkan okulların sınıflarından rastgele ?rneklem y?ntemiyle eğitim ve ?ğretimi aksatmamak amacıyla okul y?neticisinin g?r?ş? de alınarak hangi sınıflarla g?r?şme yapılacağı belirlenmiştir.

Veri Toplama Ara?ları

Araştırmada 46 sorudan oluşan bir anket formu kullanılmıştır. D?nya Sağlık ?rg?t? (DS?)'n?n Health Behaviour in School Aged Children (HBSC) 2001 yılı anket formundan yararlanılarak hazırlanan anket formunun ilk 14 sorusu; yaş, cinsiyet, anne-baba eğitimi ve sosyal g?vence durumunu incelemeye y?nelik sosyo-demografik bilgileri i?ermektedir. Daha sonraki sorular ise; ?ğrencilerin sigarayı deneme yaşları, sigara i?meyi s?rd?rme, sigaraya başlama nedenleri, ortalama sigara i?me miktarları, aile tutumları, sigara yasağına karşı tutumlarına ilişkin bilgileri i?ermektedir.

Uygulama S?reci?

?niversitemiz Araştırma Hastanesi Etik Kurulu ve İl Milli Eğitim M?d?rl?ğ?'nden gerekli izinler alınmıştır. Ankete katılacak ?ğrenciler ?alışma hakkında bilgilendirilerek g?n?ll? katılımları sağlanmıştır. ?ğrencilere g?zlem altında anket uygulanmış, anlaşılmayan sorular y?z y?ze g?r?ş?lm?şt?r.

Araştırma Verisinin Analizi

Araştırmanın verileri SPSS 14.0 bilgisayar istatistik paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. İstatistiksel analizler; numerik değişkenlerin değerlendirilmesi ortalama, standart sapma kullanılarak, kategorik değişkenlerin değerlendirilmesi sayı, y?zde dağılımı gibi tanımlayıcı istatistikler kullanılarak yapılmıştır. ??z?mleyici istatistikler; kategorik değişkenlerin (cinsiyet, sınıf, okul yerleşim yeri vb.) bağımlı değişkenlerle (sigarayı deneme, sigara kullanımı) ilişkisini değerlendirme ki-kare testi ve numerik (sayısal) değişkenlerin (anne yaşı, baba yaşı, kardeş sayısı, sigaraya başlama yaşı gibi) gruplar arasındaki değişimini incelemede de student's t-testi (bağımsız gruplarda t-testi) ve ?ok değişkenli analizlerde lojistik regresyon modeli kullanılmıştır. Anlamlılık d?zeyi olarak p< 0.05 olarak kabul edilmiştir.

BULGULAR

Toplam 831 ?ğrenciden 696'sı ankete katıldı. Y?z otuz d?rt ?ğrenci ise anket g?nlerindeki devamsızlık durumları ya da aile onayı alınamadığı i?in ankete katılamadı. Kent okullarından ankete katılan ?ğrencilerin %50.2'sini, gecekondu okullarından katılanların ise %41.9'unu kız ?ğrenciler oluşturmaktaydı. ?ğrencilerin %37.8'i altıncı, %31.3'? yedinci, %30.9'u sekizinci sınıf ?ğrencisiydi. Kent okullarından ankete katılan ?ğrencilerin %38.9'u altıncı, %30.7'si yedinci, %30.4'? sekizinci sınıf, gecekondu okullarından katılanların ise %36'sı altıncı, %32.4'? yedinci, %31.6'sı sekizinci sınıf ?ğrencisiydi. ?ğrencilerin yaş ortalaması kent okullarında 12.96 ? 0.8, gecekondu okullarında 13.24 ? 1.3 olarak saptandı (p< 0.05).

Kent okullarından katılan ?ğrencilerin %90.4'?n?n, gecekondu okullarından katılan ?ğrencilerin %76.8'inin sağlık g?vencesi vardı, aralarında anlamlı istatistiksel fark saptandı (p< 0.05).

Ortalama kardeş sayısı kent okullarında 2.35 ? 1.2, gecekondu okullarında 4.75 ? 2.4'd? (p= 0.00).

Araştırmada sigarayı ilk deneme yaşı ortalaması genel olarak 10.04 ? 2.3, kent okullarında 9.7 ? 2.5, gecekondu okullarında 10.38 ? 2.4 olarak saptandı (p> 0.05).

Sınıf d?zeyine g?re sigarayı deneme prevalansına bakıldığında sınıf d?zeyi arttık?a sigarayı deneme oranlarının da arttığı g?r?ld? (p< 0.00). Cinsiyete g?re değerlendirildiğinde erkeklerde kız ?ğrencilere g?re daha y?ksek sigara deneme oranları saptandı (p< 0.00). Okul yerleşim yerine g?re sigarayı deneme oranları kent okullarında %16, gecekondu okullarında %35 olarak bulundu (p< 0.00). Cinsiyete g?re sigarayı deneme oranları kent ve gecekondu okullarında değerlendirildiğinde, kent okullarında kızlarla erkekler arasında anlamlı fark g?zlenmezken gecekondu okullarında belirgin farklılık g?zlendi (p< 0.001). Sigara deneme oranları sınıf d?zeyine g?re gecekondu ve kent olarak karşılaştırıldığında ise 7. sınıflar dışında b?t?n gruplarda gecekondu okullarında anlamlı olarak y?ksek deneme oranları saptandı (p< 0.05). Anne ve baba eğitimine g?re sigara deneme oranları karşılaştırıldığında ise tek tek gruplar arasında fark g?zlenmezken kent-gecekondu ayrımı yapılmaksızın yapılan değerlendirmede anne ve baba eğitim d?zeyi y?kseldik?e sigara deneme oranlarının anlamlı olarak azaldığı g?zlendi. Anne mesleğine g?re sigara deneme oranları değerlendirildiğinde ise sadece kent okullarında annesi ev hanımı olanlarda diğerlerine g?re sigara i?me oranı daha y?ksek saptandı (p< 0.01) (Tablo 1).


Tablo 1

Ankete katılan ?ğrencilerin aile ve arkadaşlarının sigara i?me durumuna g?re sigara deneme oranları değerlendirildiğinde en iyi arkadaşı ve kardeşi sigara i?enlerde sigarayı deneme oranları anlamlı olarak y?ksek saptandı (p< 0.05) (Tablo 2).


Tablo 2

?ğrencilerin sigara ile ilişkili hastalıklar konusunda bilgi d?zeyleri değerlendirildiğinde t?m hastalıklarda kent ve gecekondu okulları (kent okullarında daha y?ksek) ve sigara i?en ve i?meyen ?ğrenciler arasında (sigara i?enlerde daha y?ksek) anlamlı fark saptandı (p< 0.05).

Ankete katılan ?ğrencilerin sigara yasağına karşı tutumları değerlendirildiğinde kent okullarındaki ?ğrencilerin %92.2'sinin, gecekondu okullarındaki ?ğrencilerin ise %77.8'inin yasağı desteklediği g?zlendi (p< 0.001). Sigara paketleri ?zerindeki uyarı yazılarının etkili olup olmadığı konusunda kent okullarında okuyan ?ğrencilerin %32.9'u, gecekondu okullarında okuyan ?ğrencilerin %67.1'i etkili olduğunu d?ş?nmekteydi (p< 0.001). Pasif i?icilikle ilgili bilgi d?zeylerini değerlendirmek ?zere sorduğumuz soruya gecekondu b?lgesindeki okul ?ğrencilerinin daha y?ksek oranda ‘‘bilmiyorum'' yanıtı verdiği saptandı (p< 0.00) (Tablo 3).


Tablo 3

Ankete katılan ?ğrencilerin ev ortamında pasif sigara i?iciliği değerlendirildiğinde kent okullarında %26.9'unun, gecekondu okullarında ise %48.2'sinin sigara dumanına maruz kaldığı saptandı (p< 0.001).

?ğrencilerin sigaraya başlama nedenleri sorulduğunda hem kent hem de gecekondu okullarında en sık başlama nedeninin merak, ikinci sırada da arkadaş ısrarı olduğu g?r?ld? (Tablo 4).


Tablo 4

Sigara denemeyi etkileyen farklı değişkenlerin bağımsız risklerini değerlendirmek i?in lojistik regresyon modeli oluşturulmuştur. Tek başına etkili bulunan değişkenler arasındaki korelasyonlar değerlendirilmiş, y?ksek korelasyon g?steren değişkenlerden, sigara deneme ?zerinde daha etkili olanların modele alınmasına karar verilmiştir. Cinsiyet, sınıf, anne eğitimi, okulun bulunduğu b?lge, baba mesleği, babanın, kardeşlerinin ve en iyi arkadaşının sigara i?me durumu modele alınan değişkenlerdir. Modelde sigara denemenin, okulu gecekondu b?lgesinde olanlarda 2.07 kat (%95 GA 1.36-3.15), kardeşinin sigara i?tiğini belirtenlerde 1.97 kat (%95 GA 1.10-3.52) ve en iyi arkadaşının sigara i?tiğini belirtenlerde 4.99 kat (%95 GA 3.13-7.95) daha fazla olduğu saptanmıştır.

TARTIŞMA

İlimiz ilk?ğretim okullarında okumakta olan altıncı, yedinci ve sekizinci sınıf ?ğrencisi toplam 696 ?ğrencinin katıldığı bu araştırmada ?ğrencilerin sigara i?me prevalansının belirlenmesi, sigara i?imini etkileyecek fakt?rlerin belirlenmesi ve Temmuz 2009'da y?r?rl?ğe giren t?t?n mam?llerinin zararlarının ?nlenmesine dair yasaya karşı tutumlarının değerlendirilmesi ama?lanmıştır. Araştırmaya katılan ?ğrencilerin sigara i?me prevelansı kent okullarında %1.7, gecekondu okullarında %15.7, ortalama %7.1 olarak bulunmuştur. ?lkemizde yapılan ?alışmalarda ortaokul ?ğrencileri arasında sigara i?me prevalansı %4-10.8'dir (6,7).? K?resel Yetişkin T?t?n Araştırması T?rkiye Raporu'na g?re gen?lerde sigara i?me oranı %8.4't?r (8).

Araştırma kapsamındaki gecekondu okullarında sigara deneme ve i?me oranları kent okullarındaki ?ğrencilerden belirgin olarak y?ksek saptanmıştır. Bunun başlıca nedenleri olarak bu ?ocukların d?ş?k sosyoekonomik d?zeyde aileye sahip olması, ?ocuklar ?zerinde ailesel destek ve denetimin yetersiz olması, ?ocukların erken yaşta para kazanmaya başlaması ve ?alıştığı ya da yaşadığı ?evredeki olumsuz arkadaşlık ilişkileri olabilir.

Sigara i?iminin cinsiyetle ilişkisi ?lkeden ?lkeye, etnik ve k?lt?rel farklara g?re değişkenlik g?stermektedir. Gelişmekte olan ?lkelerde erkek ?ğrenciler kız ?ğrencilere g?re daha fazla sigara i?mektedirler. Amerika, Avrupa ve Batı Akdeniz'de ise sigara i?me prevelansı bakımından her iki cins arasında fark bulunmamaktadır (9). Bu nedenle doğu ile batı arasındaki sigara i?me farklılığı, cinsiyet farklılığından ziyade k?lt?rel farklılık olarak değerlendirilmelidir. ?alışmamızda T?rkiye'de yapılan diğer ?alışmalarda olduğu gibi erkek ?ğrencilerde sigarayı deneme ve i?me prevelansı daha y?ksek saptanmıştır (6,10). Kent ve gecekondu okulları kendi i?lerinde cinsiyet a?ısından karşılaştırıldığında sigara denemede kent okullarında her iki cins arasında belirgin fark g?zlenmezken gecekondu okullarındaki erkek ?ğrencilerde daha y?ksek deneme oranları saptanmıştır. Gecekondu b?lgesinde erkek egemen toplum anlayışından kaynaklanan erkek ?ocuklara tolerans g?sterilmesi ve erkek ?ocukların erken yaşta değişik işlerde ?alışmak zorunda kalması sorumlu tutulabilir.?

?alışmamızda sınıf d?zeyi arttık?a hem kent hem de gecekondu okullarında sigara deneme ve d?zenli i?me oranlarının arttığı g?zlenmiştir. Bu fark gecekondu okullarında daha fazla g?ze ?arpmaktadır (11). ?ğrencilerin ad?lesan d?neme yaklaştık?a b?y?d?klerini kanıtlama d?rt?s?, sigara i?erek ?zg?rleştiklerini sanmaları, ?zenti ve arkadaş ?evresi oluşturma istekleri ileri yaşlarda daha fazla sigara i?melerini a?ıklayabilir.

Anne ve babanın eğitim durumunun bireylerin sigara i?me davranışları ?zerindeki etkisi konusunda k?lt?rler arası farklılıklar g?zlemlenmiştir. ?alışmamızda t?m ?ğrenciler birarada değerlendirildiğinde hem sigara deneme hem de sigara i?me oranı anne ve baba eğitim d?zeyinin d?ş?k olduğu ?ğrencilerde daha y?ksek oranda saptanmıştır.

T?m okullar genel olarak değerlendirildiğinde baba, kardeş ve en iyi arkadaşının sigara i?mesiyle sigara deneme oranları arasında ilişki g?zlenmiş, sigara i?me oranları karşılaştırıldığında en iyi arkadaşın ve kardeşin sigara kullanmasıyla ?ğrencilerin sigara kullanımı arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır. T?rkiye genelinde (Kayseri, İzmir, Manisa) yapılan ?alışmalarda ve ?alışmamızda da ?ğrencilerin sigara i?imini etkileyen en ?nemli fakt?r?n arkadaş ?evresi olduğu g?r?lm?şt?r (12-14). ?evre ve arkadaş fakt?r? her t?rl? k?t? alışkanlıkta olduğu gibi sigara konusunda da belirleyici olabilmektedir (15,16).

?ğrencilerin sigara yasağına karşı tutumları değerlendirildiğinde 4207 sayılı yasadan kent okullarındaki ?ğrencilerin daha y?ksek oranda haberdar olduğu ve bu yasayı daha y?ksek oranda desteklediği saptanmıştır. Bu durum sigara yasağı konusunda eğitim ve bilgilendirme etkinliklerinin gecekondu b?lgelerine yoğunlaştırılması gerektiğini g?stermesi bakımından ?nemlidir.

"Gen? yaşta i?ilen sigara alışkanlık yapar mı?" sorumuza ?ğrencilerin tamamına yakını hem kent hem de gecekondu okullarında evet yanıtını vermişlerdir. Bu durum ?ğrencilerin sigaranın bağımlılık yapan bir madde olduğu konusunda bilgi sahibi olmalarına karşın sigara i?imini s?rd?rd?klerini g?stermektedir.

Sigarayla m?cadelede farklı y?ntemler izlenmektedir. ?lkemizde sigara paketlerinin ?zerinde sigaranın zararlı etkilerini anlatan uyarı yazıları mevcuttur. Hammond ve arkadaşları tarafından, Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Kanada ve Avustralya'da yapılan ve toplam 9058 kişiyi i?eren bir ?alışmada sigara paketleri ?zerindeki uyarı yazılarının etkinliği incelenmiş, sigara paketlerindeki uyarı yazılarının kalıcı bir eğitici kaynak olduğu bildirilmiştir. Sigaranın zararları hakkında bilgilerin kaynağı sorulmuş, bilgi kaynaklarının en sık televizyon (%87.7), sigara paketleri (%64.6) ve yazılı medya (%64.1) olduğu belirtilmiştir (17). ?alışmamızda sigaranın etkilerini anlatan uyarı yazılarının sigaraya başlama ?ağındaki ?ğrenciler ?zerinde etkili olup olmadığı konusundaki sorumuza gecekondu b?lgesindeki ?ğrenciler kent okullarındakilere g?re daha y?ksek oranda etkili olarak yanıt vermişlerdir. Bu durum, bu b?lgedeki y?ksek i?me oranları nedeniyle bu ?ğrencilerin daha sık olarak bu yazılarla karşılaşmasıyla a?ıklanabilir.

?alışmamızda ?ğrencilerin ??te birinden fazlasının ev ortamında sigara dumanına maruz kaldığı saptanmıştır. Bu durum gecekondu b?lgesi okulunda okuyan ?ğrencilerde ?ok daha belirgindir. ?alışmamızda gecekondu b?lge ?ocuklarının pasif sigara i?iciliği hakkındaki bilgi d?zeyinin daha az olduğu saptanmıştır. T?m sağlık risklerinin yanında pasif sigara i?iciliğinin ?ocuklardaki en ?nemli etkilerinden birisi de ileri yaşlarda sigara i?me ?zerindeki etkisidir. Araştırmalar, pasif i?ici ?ocukların %74'?n?n daha sonra aktif i?ici olduğunu ve %65'inin ?ocuklarının yanında sigara i?tiğini g?stermiştir.

Kesitsel ?alışmanın doğasından kaynaklanan neden sonu? ilişkisinin y?n?n?n net olarak verilememesi ?alışmamızın kısıtlılığını oluşturmaktadır.

?alışmamızda hem kent hem de gecekondu b?lgelerinde ?ğrenciler sigaraya başlamalarının en ?nemli nedenini merak ve arkadaş ısrarı olarak belirtmişlerdir. Ayrıca gecekondu b?lgesinde ?z?nt? fakt?r?n?n de sigaraya başlamada ?nemli bir neden olduğu g?ze ?arpmaktadır. Bu durum, bu b?lgede yaşayanların ekonomik sorunları ve bu sorunlar nedeniyle aile i?i iletişimsizlik ve ge?imsizlikleriyle ilişkili olabilir. Aile i?inde yaşanan ekonomik ve sosyal sorunların ?o?ukların sigara i?mesinde rol oynaması nedeniyle sorunun ??z?m? i?in yalnızca ?ocuğu değil, aile ve ?ocuğu birlikte ele alan programların uygulanması ?nem kazanmaktadır.?

?neriler

?ğrenciler sigaranın sağlık, kişisel b?t?e, ?lke ekonomisi, uzun ve kısa vadeli toplumsal etkileri konusunda bilgilendirilmelidirler. Bu bilgilendirme ilk?ğretimde m?fredata sigara i?erikli derslerin konması ya da? periyodik kampanyalar yapılmasıyla sağlanabilir. Sigaraya karşı y?r?t?lecek etkinliklere ?zellikle sigara i?en ve gecekondu b?lgesinde yaşayan ?ğrencilerin aktif olarak katılmaları sağlanmalıdır.

EK 1

Manisa ili ilk?ğretim okullarında sigara i?me prevelansı anketi:

Merhaba;

Bu araştırma ile ilimizdeki ilk?ğretim ?ğrencilerinin sigara i?me sıklığı ve sigaraya karşı tutumlarını saptamayı ama?ladık.

Bu a?ıdan ankette sorulan soruları dikkatle okuman ve sana uyan se?enekleri yanıtlaman bizim i?in ?ok ?nemli. Ankette kimliğiniz ile ilgili hi?bir bilgi yer almamaktadır. Vereceğiniz cevaplar kesinlikle gizli tutulacaktır.

Cevaplarınızı i?ten ve doğru olarak vermeniz ?alışma sonu?larının toplum i?in faydalı bir bilgi olarak kullanılmasını sağlayacaktır. Yanlış veya aldatıcı bilgi verirseniz t?m ?abalar boşa gidecektir.

Yardımınız i?in teşekk?r ederiz.

KAYNAKLAR

  1. Zetterstrom O, Nordvall SL, Bjorksten B, Ahlstedt S, Stelander M. Increased IgE antibody responses in rats exposed to tobacco smoke. J Allergy Clin Immunol 1985;75:594-8.
  2. Pierce JP, Naquin M, Gilpin E,  Giovino G, Mills S, Marcus S. Smoking initiation in the United States: a role for worksite and college smoking bans. J Natl Cancer Inst 1991;83:1009-13.
  3. Molyneux A, Lewis S, Antoniak M, Browne W, McNeill A, Godfrey C, et al. Prospective study of the effect of exposure to other smokers in high school tutor groups on the risk of incident smoking in adolescence. Am J Epidemiol 2004;159:127-32.
  4. Alexander C, Piazza M, Mekos D, Valente T. Peers, schools, and adolescent cigarette smoking. J Adolesc Health 2001;29:22-30.
  5. Buller DB, Borland R, Woodal WG, Hall JR, Burris-Woodall P, Voeks JH. Understanding factors that infl uence smoking uptake. Tob Control 2003;12(Suppl 4):16-25.
  6. Kocabaş A. Orta dereceli okul ?ğrencilerinde sigara i?me alışkanlığı. Ankara Tıp Mecmuası 1988;41:9-22.
  7. Emekdar G, ?ıtıl R, ?nder Y, Bulut YE, Yaşayancan ?, Kazancı N?, et al. Tokat ili ortaokul ve lise ?ğrencilerinde sigara i?me prevalansı ve etkileyen fakt?rler. J Contemp Med 2017;7.
  8. K?resel Yetişkin T?t?n Araştırması T?rkiye Raporu, Ankara, 2012. http://www.halksagligiens.hacettepe.edu.tr/KYTA_TR.pdf (ErişimTarihi:Mayıs 2016).
  9. Use of cigarettes and other tobacco products among students aged 13-15 years-worldwide, 1999-2005. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2006;55:553.
  10. Ertas N. Factors associated with stages of cigarette smoking among Turkish youth. Eur J Public Health 2005;15:404-10.
  11. Berkem N, İpek M, Eylen B, Ercan İ, Berkem G, S?r?c? H et al. ?ğrenciler arasında madde kullanımı yaygınlığının ve ?zeliklerinin belirlenmesi araştırması; Bursa Sağlık M?d?rl?ğ? yayınları no:5, Bursa 2002. ISBN:075-585-245-X.
  12. ?elik P, Esen A,Yorgancıoğlu A, Şen FS, Top?u F. Manisa ilinde lise ?ğrencilerinin sigaraya karşı tutumları. Toraks Dergisi 2000;1:61-6.
  13. Erg?der T, Soydal T, Uğurlu M ve ark. K?resel gen?lik t?t?n araştırması T?rkiye. Sağlık Bakanlığı Madde Bağımlılığı Şube M?d?rl?ğ? 2003.
  14. Oymak FS, G?lmez İ, ?etinkaya F ve ark. Kayseri'de kolej ?ğrencilerinde sigara i?me alışkanlığı. Erciyes Tıp Dergisi 1998;20:214-9.
  15. Kodjo CM, Klein JD. Prevention and risk of adolescent substance abuse the rol of adolescents, families and comminities. Pediatr Clin North America 2002;49:257-68.
  16. O'Loughlin J, O'Loughlin EK, Wellman RJ, Sylvestre MP, Dugas EN, Chagnon M, et al. Predictors of cigarette smoking initiation in early, middle, and late adolescence. Journal of Adolescent Health 2017;61:363-70.
  17. Hammond D, Fong GT, McNeill A, Borland R, Cummingset KM. Effectiveness of cigarette warning labels in informing smokers about the risks of smoking: findings from the international tobacco control (ITC) four country survey. Tobacco Control 2006;15(Suppl III):iii19-iii25.

Yazışma Adresi (Address for Correspondence)

Dr. Pınar ?ELİK

Manisa Celal Bayar ?niversitesi Tıp Fak?ltesi,

G?ğ?s Hastalıkları Anabilim Dalı,

MANİSA - T?RKİYE

e-mail: pinarcelik@yahoo.com

Yazdır