Kapal? ortamda sigara i?ilmesinin yasaklanmas?
uygulamas?n?n
i? ortam hava kalitesine etkisi
Nazmi B?L?R, Hilal ?ZCEBE
Hacettepe ?niversitesi T?p Fak?ltesi, Halk Sa?l??? Anabilim Dal?, Ankara.
?ZET
Kapal? ortamda sigara i?ilmesinin yasaklanmas? uygulamas?n?n i? ortam hava kalitesine etkisi
Giri?: Bu ?al??mada ikram sekt?r? i?letmelerinde sigara i?ilmesini yasaklayan kanunun i? ortam hava kalitesi ?zerindeki etkisi de?erlendirilmi?tir.
Materyal ve Metod: ?al??ma T?rkiye'nin sekiz ilinde toplam 151 i?letmede (restoran, bar, kahvehane ve kafe) yap?lm??t?r. Sigara i?me yasa??n?n uygulamaya girmesinden ?? ay ?nce ve 4-5 ay sonra i?letmelerde PM2.5 miktarlar? ?l??lm??t?r. ?l??mler SidePak 2.5 cihaz? kullan?lmak suretiyle iki m?hendis taraf?ndan yap?lm??t?r. ?l??mlerin yap?ld??? 30 dakika s?re boyunca cihaz ?ok say?da ?rnek ?zerinde ?l??mler yapmakta, sonu?ta ?l??mlerin ortalama ve standart sapma de?erlerini hesaplamaktad?r.
Bulgular: ?l??m sonu?lar? kullan?lmak suretiyle iki t?r de?erlendirme yap?lm??t?r. Her ilde ?al??ma kapsam?ndaki i?letmelerde yasa ?ncesi ve sonras?nda yap?lan ?l??mlerde azalma/artma de?erlendirilmi?, ayr?ca ildeki b?t?n i?letmelerde yap?lan ?l??mlerin ortalama de?erleri hesaplanm??t?r. Sonu?ta uygulama sonras?ndaki de?erlerin genel olarak uygulama ?ncesi de?erlere g?re daha d???k oldu?u g?r?lm??t?r. Bununla birlikte baz? illerde, ?zellikle restoranlarda uygulama sonras? de?erlerin daha y?ksek oldu?u tespit edilmi?tir.
Sonu?: ?kram sekt?r? i?letmelerinde sigara i?me yasa??n?n daha kararl? olarak uygulanmas? gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Sigara yasa??, ikram end?strisi, i? ortam hava kalitesi, PM2.5.
SUMMARY
Impact of smoking ban at indoor public places on indoor air quality
Nazmi B?L?R, Hilal ?ZCEBE
Department of Public Health, Faculty of Medicine, Hacettepe University, Ankara, Turkey.
Introduction:This study aims at evaluation of the effect of smoke-free policy at hospitality workplaces on indoor air quality.
Materials and Methods: Study includes 151 hospitality venues (restaurants, cafes, bars and tea-houses) at eight provinces of Turkey. PM2.5 measurements were done at each of the venues three months prior to, and 4-5 months after the implementation of smoking ban at the same venues. Measurements were done using SidePak 2.5 by two engineers. During the 30 minutes of measurement, the device takes multiple samples, measures PM2.5 particles, and calculates the average value and standard deviation of the measurements.
Results: Using the measurement results two kinds of evaluation were done: in each province, increase/decrease after implementation for each of the venues included in the study was evaluated, and average PM2.5 values were calculated for provinces using the PM2.5 values of the venues in the province. The average PM2.5 values before the implementation were higher than the post implementation values in general. Nevertheless, in some provinces higher values were found during the second measurements, particularly at the restaurants.
Conclusion: Therefore, there is need to enforce the smoking ban at the hospitality workplaces.
Key Words: Smoking ban, hospitality industry, indoor air quality, PM2.5.
Geli? Tarihi/Received: 27/09/2011 - Kabul Edili? Tarihi/Accepted: 05/12/2011
G?R??
Sigara kullan?m?n?n sa?l?k ?zerindeki zararl? etkileri yar?m y?zy?l? a?k?n bir s?reden beri, sigara duman?ndan pasif etkilenimin zararlar? da 30 y?ldan beri bilinmektedir. T?t?n kullan?m?n?n kontrol? ?al??malar?nda ?nceleri sigara kullanman?n zararlar? anlat?larak i?icileri vazge?irme ?abas? s?z konusuydu. Ancak sigara duman?ndan pasif etkilenimin de zararl? oldu?u bilgisi ortaya konduktan sonra t?t?n kontrol? ?al??malar? yeni bir boyut kazand? ve sigara i?meyenlerin dumans?z hava soluma haklar? ?ne ??kar?lmaya ba?land?. Bu ?ekilde kapal? yerlerde sigara i?ilmesinin yasaklanmas? g?ndeme geldi, sigara i?meyen ki?ilerin, ?zellikle de bebekler ve ?ocuklarla gebelerin sigara duman?ndan etkilenimlerini ?nlemek amac?yla kapal? yerlerde sigara i?ilmesi yasaklanmaya ba?lad? (1). Kapal? yerlerde sigara i?me yasaklar? ?nceleri Amerika Birle?ik Devletleri (ABD)'nin baz? eyaletlerinde, Kanada ve Norve? gibi ?lkelerde ba?lad?, ancak zaman i?inde di?er ?lkeler de bu uygulamay? ya?ama ge?irmeye ba?lad?lar. Bu arada D?nya Sa?l?k ?rg?t? 2003 y?l?nda T?t?n Kontrol? ?er?eve S?zle?mesi (TK?S)'ni kabul etti ve be? y?l sonra da TK?S'nin uygulama k?lavuzu niteli?indeki MPOWER paketini a??klad? (1,2). T?rkiye TK?S'yi benimseyen ve onaylayan ilk ?lkelerden birisi oldu ve bu paralelde ?lkedeki t?t?n kontrol? ?al??malar?na h?z vermek amac?yla Ulusal T?t?n Kontrol? Program? ve 2008-2012 y?llar?n? kapsayan Eylem Plan? haz?rland? (3,4). T?rkiye'de 1996 y?l?nda ??kar?lm?? olan T?t?n Mamullerinin Zararlar?n?n ?nlenmesine Dair Kanun (No 4207) 2008 y?l?nda de?i?tirilerek kapsam? geni?letildi ve lokanta, kahvehane, bar, kafeler gibi ikram sekt?r? i?letmeleri de sigara i?ilmesinin yasak oldu?u yerler kapsam?na al?nd? (5,6). Kapsam? geni?letilen yasan?n ikram sekt?r? i?letmelerini kapsayan maddeleri 2009 y?l? Temmuz ay?nda y?r?rl??e girdi.
Bu ?al??ma, ikram sekt?r? i?letmelerinde yasan?n uygulanmaya ba?lamas?ndan sonra i? ortam hava kalitesinin de?i?imini incelemek amac?yla yap?ld?. ?al??ma, Sa?l?k Bakanl??? ile birlikte s?rd?r?lm?? olan ve "Bloomberg Foundation" taraf?ndan desteklenm? olan "Expansion of Smoke-Free Public Places and Workplaces in Turkey: Effective Enforcement of Smoke-Free Policies" projesi kapsam?nda yap?ld? (7).
MATERYAL ve METOD
?al??ma T?rkiye'nin de?i?ik b?lgelerindeki sekiz ilde y?r?t?ld?. Her ilde 20 i?letme (her birisinden be? adet olmak ?zere lokanta, bar, kahvehane ve kafe) ?al??ma kapsam?na al?nd?. Her i?letmede yasan?n y?r?rl??e girmesinden ?? ay ?nce (2009 y?l? Nisan ay?nda) ve uygulamadan 4-5 ay sonra (2009 y?l? Kas?m-Aral?k aylar?nda) ortamda PM2.5 d?zeyleri ?l??ld?. PM2.5 i? ortam hava kalitesi de?erlendirmesi amac?yla kullan?lan ?nemli bir ?l?ek olup, 2.5 ? boyutundaki partik?llere i?aret etmektedir. Bu b?y?kl?kteki partik?ller sigara duman?nda da bulunur ve ortamda sigara duman? oldu?u konusuna i?aret eder. ?al??man?n temel bulgular? projenin son raporunda yer almaktad?r (7). Bu yaz?, proje kapsam?nda elde edilen verinin ayr?nt?l? analiz sonu?lar?n? yans?tmaktad?r.
PM2.5 ?l??m Y?ntemi
Ortamdaki PM2.5 (2.5 ? b?y?kl???ndeki partik?l) d?zeyleri, bu cihazla ?l??m y?ntemi konusunda e?itim alm?? olan iki m?hendis taraf?ndan SidePak 2.5 cihaz? kullan?lmak suretiyle yap?lm??t?r (SidePak AM510 Aerosol Monitor, No: 10709007, MFD: Sep. 2007). ?l??m ?ncesinde her sabah cihaz kalibre edilmi?tir. ?l??m yapan m?hendisler i?letmeye girdiklerinde m??teri gibi davranm??lar, bir masada oturup yiyecek ve i?ecek istemi?ler ve bu s?rada ?l??m cihaz?n? masa ?zerine yerle?tirerek 30 dakika s?reyle ?l??m yapm??lard?r. ?l??m yap?lan 30 dakikal?k s?re i?inde cihaz ?ok say?da ?rnek alarak ?l??m yapmaktad?r. ?l??mde elde edilen bilgiler bilgisayar ortam?na aktar?lm?? ve bu cihaz?n analizleri i?in haz?rlanm?? olan TrackPro program? kullan?lmak suretiyle gerekli analizler yap?lm??t?r. Sonu?ta her i?letme i?in en d???k ve en y?ksek partik?l d?zeyleriyle ?l??mlerin ortalama ve standart sapma de?erleri elde edilmi?tir.
Sekiz ildeki ?l??m sonu?lar? kullan?larak iki t?r de?erlendirme yap?lm??t?r. ?nce her bir i?letmede yasa ?ncesi ve yasa sonras? ?l??mler incelenerek artma/azalma olu?u de?erlendirilmi?tir. Daha sonra illerde yap?lan ?l??mlerin ortalamas? al?narak her il i?in ortalama PM2.5 de?erleri elde edilmi?tir.
BULGULAR
?al??ma kapsam?nda her ilde 20 i?letme olmak ?zere sekiz ilde toplam olarak 160 i?letmede ?l??mler yap?lm??t?r. Ancak ge?en s?re i?inde baz? i?letmeler kapanm?? yerine ba?ka i?letmeler a??lm??t?r. Bu nedenle bu yaz?da hem yasa ?ncesi hem de yasa sonras?nda ?l??m yap?lan 151 i?letmenin sonu?lar? de?erlendirilmi?tir.
Sekiz ildeki 40 kahvehane, 39 lokanta, 35 bar ve 37 kafede olmak ?zere toplam 151 i?letmenin 78 (%51.7)'inde yasan?n uygulamaya girmesinden sonraki ?l??mlerde azalma, 73 (%48.3) i?letmede ise artma oldu?u saptanm??t?r. Kahvehane ve barlarda yasa sonras?nda azalma belirgin iken, restoranlarda artma oldu?u g?zlenmi?tir (Tablo 1). Kahvehanelerin %72.5'inde ve barlar?n %60.0'?nda uygulama ?ncesi de?erlere g?re uygulama sonras?nda PM2.5 d?zeylerinde azalma meydana gelmi?, buna kar??l?k restoranlar?n %33.3'?nde ve kafelerin %40.5'inde yasa sonras? de?erlerinde artma oldu?u g?zlenmi?tir.
?al??man?n yap?ld??? iller tek tek incelendi?inde ?u tespitler yap?labilir:
Ankara
?lk ?l??mlerde iki i?letmede s?n?r de?erin alt?nda ?l??m yap?lm??ken, ikinci ?l??mlerde hi?bir i?letmede izin verilen s?n?r?n alt?nda de?er saptanmam??t?r. Bununla birlikte yasa sonras? ?l??mlerde bulunan de?erler ?nceki ?l??mlere g?re daha d???k ??km??t?r. ?lk ?l??mlerde d?rt i?letmede 1000 ?g/m3'?n ?zerinde de?erler saptanm??ken, yasa sonras?nda sadece bir i?letmede bu kadar y?ksek partik?l d?zeyi ?l??lm??t?r. Sonu? olarak yasa uygulamas?ndan ?nceki de?erlere g?re yasa sonras?nda i?letmelerdeki ?l??mlerin ortalama de?erinde %22.9 oran?nda azalma meydana gelmi?tir (Tablo 2, ?ekil 1).
Bursa
Yasa ?ncesi ?l??mlerde ?? i?letmede, uygulama sonras?nda ise iki i?letmede s?n?r de?erin alt?nda de?erler bulunmu?tur. Buna kar??l?k yasa ?ncesinde bir i?letmede 500 ?g/m3'?n ?zerinde ?l??m yap?lm??ken, yasa sonras?nda bu d?zeyde ?l??m yap?lan i?letme olmam??t?r. Uygulama sonras?nda, ?nceki ?l??mlere g?re %27.3 oran?nda azalma saptanm??t?r (Tablo 2, ?ekil 1).
Eski?ehir
Uygulama ?ncesinde be? i?letmede s?n?r de?erin alt?nda ?l??m yap?lmas?na kar??l?k uygulama sonras?nda s?n?r de?erin alt?nda bulunan i?letme say?s? iki olmu?tur. Ancak yasa ?ncesi ?l??mlerde ?ok say?da y?ksek de?erler bulunmas?na kar??l?k yasa uygulamas?ndan sonra genel olarak daha d???k de?erler saptanm??, ?o?u ?l??mde 36-100 ?g/m3 d?zeyleri ?l??lm??t?r. Uygulamadan sonra PM2.5 d?zeyindeki azalman?n en fazla (%70.6) oldu?u il Eski?ehir olmu?tur (Tablo 2, ?ekil 1).
Gaziantep
Yasan?n uygulamaya girmesinden ?nceki ?l??mlerde iki i?letmede s?n?r de?erin alt?nda d?zeyler saptanm??, ancak yasa sonras?nda s?n?r de?erin alt?nda ?l??m yap?lan i?letme olmam??t?r. Buna kar??l?k 500 ?g/m3'?n ?zerinde ?l??m yap?lan i?letme say?s? da be?ten ikiye d??m??t?r. ?kinci ?l??mlerde genel olarak ?ncekilere g?re daha d???k de?erler bulunmu? ve ?nceki de?erlere g?re PM2.5 d?zeylerinin ortalamas?nda %21.4 oran?nda azalma meydana gelmi?tir (Tablo 2, ?ekil 1).
?zmir
Bu ildeki ?l??mler genel olarak olduk?a d???k d?zeylerdedir. Bununla birlikte yasa sonras?nda biraz daha y?ksek (%11.8) de?erlerin saptanm?? oldu?u g?r?lmektedir. Yasa ?ncesinde alt? i?letmede izin verilen s?n?r de?erlerin alt?nda ?l??mler yap?lm??ken, yasa sonras?nda bu d?zeyin alt?nda i?letme olmay??? dikkat ?ekmektedir (Tablo 2, ?ekil 1).
Mersin
Bu ildeki ?l??mlerde de genel olarak olduk?a d???k d?zeyler bulunmu?tur. ?zin verilen s?n?r de?erin alt?nda ?l??m yap?lm?? olan i?letme say?s? be?ten bir i?letmeye d??m?? olmakla birlikte hi?bir i?letmede ?ok y?ksek de?er bulunmam??t?r. Yasa sonras?nda 500 ?g/m3'?n ?zerinde ?l??m yap?lan i?letme olmam?? ve ?nceki de?erlere g?re uygulama sonras?nda %15 oran?nda azalma meydana gelmi?tir (Tablo 2, ?ekil 1).
Samsun
Yasa ?ncesine g?re uygulama sonras?nda en belirgin azalman?n (%62.6) saptand??? ikinci il Samsun olmu?tur. Yasa ?ncesinde sadece ?? i?letmede 100 ?g/m3'?n alt?nda de?er bulunmu? olmas?na kar??l?k uygulama sonras?nda sekiz i?letmede bu de?erin alt?nda ve bir i?letmede de s?n?r de?erin alt?nda ?l??m yap?lm??t?r. Yasa ?ncesinde yedi i?letmede 500 ?g/m3, bir i?letmede de 1000 ?g/m3'?n ?zerinde de?erler saptanm?? olmas?na kar??l?k uygulaman?n ba?lamas?ndan d?rt ay sonra sadece bir i?letmede 500 ?g/m3'?n ?zerinde de?er bulunmu?tur (Tablo 2, ?ekil 1).
Van
?lde yasa ?ncesi d?nemde yap?lan ?l??mlerde olduk?a kabul edilir de?erler bulunmas?na kar??l?k, ikram sekt?r? i?letmelerinde sigara i?me yasa?? uygulamas?ndan sonra yap?lan ?l??mlerde ?ok y?ksek de?erler bulunmu?tur. Uygulama ?ncesi d?nemde 500 ?g/m3'?n ?zerinde ?l??m yap?lmam??ken, yasadan sonraki ?l??mlerde iki i?letmede 500 ?g/m3, bir i?letmede de 1000 ?g/m3'?n ?zerinde ?l??m yap?lm??, sonu? olarak uygulama sonras? ?l??mlerde ?nceki de?erlere g?re %295'lik art?? olmu?tur (Tablo 2, ?ekil 1).
Tablo 3'de g?r?ld??? gibi yasa ?ncesi ?l??m sonu?lar?nda 35 ?g/m3'ten d???k olan i?letme y?zdesi %20.8 iken, yasa uygulamas? sonras?nda %3.8'e d??m??t?r. Yasa ?ncesi 1000 ?g/m3'ten y?ksek olan i?letme say?s? yedi iken, yasa sonras?nda ikiye d??m??t?r (%4.7 ve %1.2). ??letmelerde ?l??len partik?l yo?unlu?u d???k de?erlerden y?ksek de?erlere do?ru de?i?mi?tir.
TARTI?MA
Kapal? yerlerde sigara i?me yasa??n?n ikram sekt?r? i?letmelerinde uygulamaya girmesinden sonra genel olarak ?l??m yap?lan i?letmelerdeki partik?l d?zeylerinde azalma oldu?u g?r?lmektedir. Baz? illerde azalma daha belirgin olmu?tur. ?zmir ve Van'da ikinci ?l??mlerde ?nceki de?erlere g?re artma olmu?tur. Bununla birlikte ?zmir'deki ?l??mlerde bulunan de?erler ?al??man?n yap?ld??? iller aras?nda en d???k d?zeylerin bulundu?u iller aras?ndad?r. Sekiz il bir arada de?erlendirildi?inde uygulama ?ncesi d?nemdeki ?l??mlerde 31 (%20.8) i?letmede izin verilen s?n?r?n alt?nda de?erler bulunurken uygulama sonras?nda sadece 6 (%3.8) i?letmede izin verilen s?n?r?n alt?nda de?erler bulunmu?tur. Bununla birlikte ikinci ?l??mlerde bulunan de?erler genel olarak daha d???kt?r. ?rne?in; ilk ?l??mlerde 25 i?letmede (%16.8) 500 ?g/m3 ?zerinde ve yedi i?letmede 1000 ?g/m3'?n ?zerinde ?l??mler yap?lm??ken, ikinci ?l??mlerde sadece 10 (%6.2) i?letmede 500 ?g/m3 ve iki i?letmede de 1000 ?g/m3 ?zerinde de?erler bulunmu?tur (Tablo 2). Gana'da yap?lan bir ?al??mada sigara i?ilen ikram sekt?r? i?letmelerinde PM2.5 d?zeyi 553 ?g/m3 bulunurken, sigara i?ilmeyen i?letmelerde 16 ?g/m3 bulunmu?tur (8).
?e?itli ?lkelerde sigara yasa?? uygulamas?ndan ?nce ve sonra ortamdaki PM2.5 d?zeylerinin incelendi?i bir makalede, uygulama sonras?nda ?nceki de?erlere g?re Roma'daki i?letmelerde %68, ?rlanda'da %75-96, ?sko?ya'da %86 ve ABD'deki i?letmelerde de %88-96 oranlar?nda azalma saptand??? belirtilmektedir (9). T?rkiye'deki sigara yasaklar?n?n uygulanmas?ndan sonra en fazla azalman?n saptand??? Eski?ehir ve Samsun'daki azalmalar daha d???k d?zeyde olmu?tur. Bununla birlikte yasan?n ikram sekt?r? d???ndaki kamusal alanlar? kapsayan b?l?m?n?n uygulamaya girmesinden ?nce ve sonra Ankara'da baz? kuaf?r, butik, bakkal ve k?rtasiye d?kkan?, ofis gibi kamusal alanlarda yap?lan ?l??mlerde %90'lara varan azalmalar tespit edilmi?tir (7).
?kram sekt?r? i?letmelerinde sigara i?me yasa??n?n uygulamaya girmesinden ?nceki d?nemde yap?lan ?l??mlerde Ankara, Eski?ehir, Gaziantep ve Samsun'da yap?lan ?l??mlerin ortalama de?eri ?ok y?ksektir. Uygulamadan sonra her d?rt ilde de ortalama PM2.5 de?erlerinde azalma saptanm??t?r. Azalma Eski?ehir ve Samsun illerinde daha belirgin d?zeydedir. Bursa, ?zmir, Mersin ve Van'da ise yasa ?ncesi daha d???k de?erler bulunmu?tur. Bu illerden ?zmir'de yasa sonras? ?l??mlerin ortalama de?eri yasa ?ncesine g?re biraz artm?? olmakla birlikte ?al??man?n yap?ld??? iller aras?nda d???k de?erlere sahip bir ildir; ayr?ca Bursa, Eski?ehir, ?zmir, Mersin ve Samsun'da da olduk?a d???k de?erler bulunmu?tur. Ankara ve Gaziantep'te yasa sonras? d?nemde azalma olmakla birlikte halen ?l??mlerin ortalama de?eri olduk?a y?ksektir. Van ilinde ise ?eli?kili bir durum ya?anm??t?r. Yasan?n uygulamaya girmesinden ?nce bu ildeki sekiz i?letmede izin verilen s?n?r?n alt?nda de?erler bulunmu?ken, yasadan sonra s?n?r de?erin alt?nda d?zey bulunmam??, baz? i?letmelerde 500 ?g/m3 hatta 1000 ?g/m3'?n ?zerinde de?erler saptanm??t?r. Bunun sonucu olarak da yap?lan ?l??mlerin ortalama de?eri ?ok y?ksek olarak bulunmu?tur (Tablo 3, ?ekil 1).
ABD'de 36 gazinoda yap?lan ?l??mlerde sigara i?iminin yasak olmad??? gazinolarda ortalama PM2.5 d?zeyi 63 ?g/m3 bulunurken, sigara i?ilmesinin yasak oldu?u gazinolarda 29 ?g/m3 olarak bulunmu?tur (10).
T?rkiye'de yasan?n uygulamaya girmesinden sonra yap?lan ?l??mlerde beklenen d?zeyde azalma olmay??? bir ?l??de mevsim de?i?ikli?i ile a??klanabilir. ?lk ?l??mlerin yap?ld??? Nisan ay?nda ?o?u illerdeki i?letmelerde kap? ve pencerelerin a??k olmas? nedeniyle i? ortamdaki PM2.5 de?erleri d???k ?l??lm??, buna kar??l?k ikinci ?l??mlerin yap?ld??? k?? mevsiminde ?o?u i?letmede kap? ve pencerelerin kapal? olmas? nedeniyle daha y?ksek de?erler bulunmu? olabilir. Bu durum ?zellikle Van ili bak?m?ndan ge?erli olabilir. Bununla birlikte yasa sonras? d?nemde PM2.5 de?erlerinin halen y?ksek olarak bulunmu? olmas?, i?letmelerde sigara i?me yasa??na uyulmad???na, bu konudaki ihlallerin olduk?a fazla oldu?una i?aret etmektedir. Yasan?n uygulama zaman?na yakla??ld?k?a kurallara uyumun daha fazla oldu?u d???n?lebilir. Ancak takip eden aylarda denetim sonu?lar?n?n cezaya yans?may??? ihlallerin art??? bak?m?ndan etkili olmu?tur.
?te yandan kahvehane ve barlarda uygulama ?ncesinde azalman?n daha fazla olmas?, restoran ve kafelerde azalman?n daha d???k olmas? ?eli?ki gibi g?r?lmektedir. Ancak uygulama ?ncesinde kahvehane ve barlardaki ?l??mlerde ?ok y?ksek de?erler bulunmu?tur. Yasan?n uygulamaya girmesini takip eden aylarda az da olsa d??me meydana gelmi? olmas? nedeniyle bu i?letmelerde say?sal olarak azalma daha fazla bulunmu? olmaktad?r. Uygulama sonras?nda yap?lan ?l??mlerde de kahvehane ve barlarda bulunan de?erler restoran ve kafelere g?re daha y?ksektir. ?rne?in; uygulama ?ncesinde ?l??m yap?lan lokantalardan 10 tanesinde 100 ?g/m3'?n ?zerinde de?erler bulunmu?ken, ayn? d?nemde barlar?n 29 tanesinde 100 ?g/m3'?n ?zerinde de?erler saptanm??, bu i?letmelerin d?rt tanesinde 500 ?g/m3 ve iki tanesinde de 1000 ?g/m3'?n ?zerinde de?erler bulunmu?tur. ?kram sekt?r? i?letmelerinde sigara yasaklar?n?n uygulamaya girmesinden ?nce lokantalarda yap?lan ?l??mlerin ortalamas? 88.2 ?g/m3 ve uygulama sonras?nda da 145.2 ?g/m3't?r. Buna kar??l?k ayn? de?erler barlarda uygulaman?n ba?lamas?ndan ?nce 335.5 ?g/m3 ve uygulamadan sonra 325.8 ?g/m3 olarak bulunmu?tur. Uygulama sonras?nda barlarda az miktarda azalma olmakla birlikte bulunan de?erler lokantalardaki de?erlerin ?ok ?zerindedir.
Sonu? olarak, ikram sekt?r? i?letmelerinde sigara i?ilmesini yasaklayan uygulaman?n ba?lamas?ndan sonraki d?nemde bu i?letmelerde genel olarak olumlu bir geli?me meydana gelmi?, uygulaman?n ba?lamas?ndan 4-5 ay sonra yap?lan ?l??mlerde ortamdaki partik?l d?zeylerinde azalma saptanm??t?r. Bununla birlikte baz? illerde ve ?zellikle de lokantalarda uygulamadan 4-5 ay sonraki ?l??mlerde PM2.5 d?zeylerinde artma saptanm?? olmas? bu konudaki denetimlerin art?r?lmas? ve daha etkili yap?lmas? gere?ini ortaya koymaktad?r.
?IKAR?ATI?MASI
?al??ma, Sa?l?k Bakanl??? ile birlikte s?rd?r?lm?? olan ve "Bloomberg Foundation" taraf?ndan desteklenmi? olan "Expansion of Smoke-Free Public Places and Workplaces in Turkey: Effective Enforcement of Smoke-Free Policies" projesi kapsam?nda yap?ld?.
Yazarlar?n maddi herhangi ??kar ?at??mas? yoktur.
KAYNAKLAR
- WHO Framework Convention on Tobacco Control, WHO, Geneva, 2003.
- MPOWER, WHO Global Tobacco Control Report, 2008.
- National Tobacco Control Program, Prime Ministerial Circular, No. 2006/29.
- Ministry of Health. National Tobacco Control Program and Action Plan of Turkey, Ankara, 2008.
- Law on Preventing Harms of Tobacco Products, No. 4207, November 1996.
- Bill Amending the Law on Prevention of Hazards of Tobacco Control Products, No. 5727, 3 Jan 2008.
- ?zcebe H, Bilir N, Aslan D. Expansion of Smoke-Free Public Places and Workplaces in Turkey: Effective Enforcement of Smoke-Free Policies, Final Project Report. Society of Public Health Specialists. Ankara, 2011.
- Agbenyikey W, Wellington E, Gyapong J, Travers MJ, Breysse PN, McCarty KM, et al. Secondhand tobacco smoke exposure in selected public places (PM2.5 and air nicotine) and non-smoking employees (hair nicotine) in Ghana. Tob Control 2011; 20: 107-11. [?zet] [Tam Metin] [PDF]
- Bohac DL, Hewett MJ, Kapphahn KI, Grimsrud DT, Apte MG, Gundel LA. Change in indoor particle levels after a smoking ban in Minnesota bars and restaurants. Am J Prev Med 2010; 39 (Suppl 1): S3-S9. [?zet]
- Jiang RT, Cheng KC, Acevedo-Bolton V, Klepeis NE, Repace JL, Ott WR, et al. Measurement of fine particles and smoking activity in a statewide survey of 36 California Indian casinos. J Expo Sci Environ Epidemiol 2011; 21: 31-41. [?zet] [Tam Metin] [PDF]
Yaz??ma Adresi (Address for Correspondence):
Dr. Nazmi B?L?R,
Hacettepe ?niversitesi T?p Fak?ltesi,
Halk Sa?l??? Anabilim Dal?,
06100 S?hhiye ANKARA - TURKEY
e-mail: nbilir@hacettepe.edu.tr